اگر چه محيط كار و ارتباط آن با تندرستي نيروي كار از روزگاران پيشين شناخته شده است، اما در گذشته اقدامي در خور توجه در مورد حفاظت نيروي كار در برابر خطرات شغلي انجام نمي‌پذيرفت. بتدريج شرايط حاكم بر محيط كار دگرگون شد و افراد به انديشة حفاظت از خود افتادند و كارفرمايان درصدد حفظ و تأمين تندرستي نيروي كار برآمدند.

يكي از نخستين شواهد كنترل مخاطرات كار مربوط به دروان روم باستان در سدة دوم پيش از ميلاد است. در آن زمان معدن‌چيان با استفاده از پارچه‌اي جلو دهان خود را مي‌بستند تا از استنشاق گرد و غبار جلوگيري نمايند. در همين زمينه، پزشكان و دانشمنداني چند پا به ميدان گذاشتند و گام‌هايي جهت اعتلاي تندرستي نيروي كار برداشتند. نخستين بار بقراط در سدة چهارم پيش از ميلاد مسمويت كارگران با سرب را تشخيص داد. پلني در سدة نخست پس از ميلاد، خطرات سولفور روي را باز شناخت و براي جلوگيري از خطرات گرد و غبارها ماسك تنفسي را توصيه كرد. در سال 1556 پزشكي به نام آگريكولا بر روي كارگران معادن مطالعاتي انجام داد و حاصل مطالعات را در كتابي منتشر نمود. نخستين كتاب معتبر طب كار در سال 1700 توسط رامازيني، منتشر شد. او نخستين فردي بود كه به پزشكان توصيه‌ كرد در ضمن پرسش‌هاي خود از بيمار پيشه او را نيز جويا شوند.

پس از انقلاب صنعتي (در نيمة دوم سدة هيجدهم) صنعت و فن آوري رشدي چشمگير يافت و مشكلات و گرفتاري‌هاي بسياري براي انسان بوجود آورد و باعث شد انسان در معرض خطرات و تهديدهاي بيشماري قرار بگيرد. بدين ترتيب با به وجود آمدن چنين مشكلاتي نياز شديد به رعايت اصول ايمني و بهداشت كار نمايان شد و انسان را بر آن داشت تا در صدد چاره جويي‌هاي اساسي برآيد و براي حفظ نيروي انساني و تأمين تندرستي و ايمني و بهداشت آن تدابيري بينديشد. به اين ترتيب، نظام علمي نويني به نام بهداشت حرفه‌اي رو به تكامل گذاشت.

در بهداشت حرفه‌اي معمولاً اهداف دراز مدت مورد توجه بوده و براي دستيابي به هدف‌ها، همكاري تمام افراد كه به گونه‌اي مي‌توانند در اين امر با اهميت نقش داشته باشند، بايسته اشت.

لازم به توضيح است كه بهداشت صنعتي اختصاص به مسائل خاص بهداشتي در صنعت داشته، اما بهداشت حرفه‌اي در حدي فراگير تمام پيشه‌ها اعم از صنعتي، غير صنعتي و خدماتي را شامل مي‌شود.

تعريف بهداشت حرفه‌اي:

بهداشت حرفه‌اي علمي است از بهداشت كه با مسائل بهداشتي و درماني افرادي كه بكارگمارده مي‌شوند سرو كار دارد.

هدف بهداشت حرفه‌اي:

هدف بهداشت حرفه‌اي را كميته مشترك كارشناسان سازمان بهداشت جهاني و سازمان بين‌المللي كار چنين تعريف كرده است. «ارتقاء و تأمين بالا‌ترين درجه ممكن وضع جسمي، رواني و اجتماعي كاركنان همة مشاغل، جلوگيري از بيماري‌ها و حوادث شغلي، انتخاب كارگر و يا كارمند براي محيط و شغلي كه از لحاظ جسمي و وراني قدرت انجام آن را دارد و يا به طور اختصار تطبيق كار با انسان و در صورت عدم امكان اين امر تطبيق انسان با كار.»

برنامه‌هاي بهداشت حرفه‌اي

            در كشورهاي در حال توسعه صنعتي، همزمان با صنعتي شدن برنامه‌هايي نيز بايد جهت ارتقاء سطح بهداشت كارگران و يا به طور كلي مزدبگيران و حفاظت آنان در مقابل بيماري‌ها و حوادث ناشي از كار تهيه و به مرحلة اجرا درآيد. وسعت و نوع اينگونه برنامه‌ها بستگي كامل به ميزان و سرعت صنعتي شدن، امكانات و مقدورات بهداشتي و درماني، وضع اقتصادي و اجتماعي، پراكندگي مراكز صنعتي در كشور و عوامل نظير اينها دارد. اهم اين برنامه‌ها عبارتند از:

1ـ آزمايشات پزشكي قبل از استخدام

2ـ معاينات پزشكي دوره‌اي

3ـ معاينات اختصاصي

4ـ برنامه‌هاي مربوط به بهداشت محيط كار

5ـ برنامه‌هاي مربوط به حفاظت و ايمني

6ـ ايجاد امكانات درماني و كمك‌هاي اوليه

7ـ برنامه‌هاي مربوط به آموزش بهداشت

8ـ برنامه‌هاي مربوط به تغذيه

9ـ برنامه‌هاي مربوط به نو تواني

 سازمان بين‌المللي كار

شاخص‌ترين سازمان بين المللي كه در رشتة بهداشت حرفه‌اي فعاليت مي‌نمايد، سازمان بين‌المللي كار مي‌باشد. هدف اين سازمان بنيان نهادن يكي از مستحكم‌ترين پايه‌هاي صلح پايدار يعني «عدالت اجتماعي» مي‌باشد. در سال 1919، «سازمان بين‌المللي كار» به موجب مادة 13 «قرار داد صلح ورساي» براي حمايت از حقوق كارگران و ايجاد شرايط مساعد كار و امكانات كافي براي اشتغال و سطح زندگي مناسب براي كارگران سراسر دنيا تأسيس شد.

ـ سازمان‌ها و تشكيلات بهداشت حرفه‌اي در ايران:

از جمله تشكيلاتي كه در ايران مسؤليت مستقيم در قبال مسائل كار و كارگري دارد  وزارت كار و امور اجتماعي مي‌باشد. در تشكيلات سازماني وزرات كار و امور اجتماعي، ادارات و واحدهاي متعددي فعاليت دارند كه در زمينة مسائل بهداشت كار و حفاظت صنعتي عهده‌دار و ظايف متعددي هستند. اهم اين وظايف عبارتند از:

ـ تهيه و تدوين استاندارها و آئين‌نامه‌هاي لازم جهت پيشگيري از بيماري‌هاي حرفه‌اي و بهبود محيط و شرايط كار با توجه به توصيه نامه‌هاي دفتر بين‌المللي كار.

ـ نظارت بر اجراي آئين نامه‌ها و مقررات مربوط به بهداشت كار در واحدهاي صنعتي.

ـ جمع‌آوري و كسب اطلاعات و آمارهاي مختلف دربارة بهداشت كار.

ـ مطالعه و تحقيق دربارة استاندارهاي حفاظتي موجود در ساير كشورها.

ـ تحقيق و مطالعه در مورد بيماري‌ها و حوادث ناشي از كار در صنايع مختلف.